Schipdonkkanaal & plan MER: duiding en bedenkingen

N-VA Meetjesland heeft steeds serieuze bedenkingen geuit bij de economische meerwaarde voor Vlaanderen van de verbreding van het Schipdonkkanaal in het kader van Seine Schelde West. Dergelijke verbreding zou een peperduur project worden dat zelfs volgens de eerste zeer optimistische berekeningen amper een economische meerwaarde betekende voor Vlaanderen. Ondertussen bleek nog dat met heel wat kostenfactoren geen rekening werd gehouden.

N-VA Meetjesland is dan ook steeds voorstander geweest om minstens de andere alternatieven voor de ontsluiting van de Zeebrugse Haven grondig te onderzoeken. Elk op zich zijn deze alternatieven onvoldoende, maar gecombineerd kunnen ze een groot verschil uitmaken:
- uitbreiding van de estuaire vaart,
- aanpassing van het kanaal Gent-Oostende,
- verbetering doorstroming binnenvaart te Brugge
- een nieuwe spoorlijn van Zeebrugge langs Gent naar Antwerpen
Bovendien blijft N-VA Meetjesland geloven dat een betere samenwerking van de Vlaamse havens heel wat opportuniteiten zou bieden en stelt dus ernstige economische en financiële vraagtekens bij de optie om de haven extra te ontsluiten via een verbreding van het Schipdonkkanaal.

Nu heeft het departement van Leefmilieu, Natuur en Energie van de Vlaamse overheid het plan milieueffectenrapport (onderzoek van de effecten op milieu, mens en omgeving) voor alle aanpassingen in het kader van Seine Schelde West (wat veel verder gaat dan enkel de verbreding van het Schipdonkkanaal) een onvoldoende gegeven. De studie is niet grondig genoeg en een aantal belangrijke factoren of keuzemogelijkheden werd onvoldoende onderzocht.

De afkeuring van het plan milieueffectenrapport (MER) is in feite niet ophefmakend of verrassend.

Het rapport is belangrijk maar de conclusies die sommigen zoals de burgemeester van Zomergem en ’t Groot Gedelf hieraan verbonden toen het nieuws werd bekendgemaakt zijn voorbarig. Het oorspronkelijke opzet van dit plan MER al verlaten (zie laatste citaat). Dit onderzoek werd niet meer gezien als basis voor een mogelijk gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan die de nodige aanpassingswerken decretaal mogelijk zou maken. Dit plan was al gedegradeerd tot de zoveelste studie die de Vlaamse regering in staat moet stellen om de knoop eindelijk definitief door te hakken. Dat sommige zaken onvoldoende werden onderzocht hoeft dan ook geen verwondering te wekken. En uiteindelijk gaat de kritiek die leidt tot de afkeuring vooral over het feit dat bepaalde zaken onvoldoende grondig werden onderzocht.

Nieuwe studies zouden dus tegemoet kunnen komen aan de meeste punten van kritiek van het departement LNE die inhouden dat niet alles voldoende grondig werd onderzocht of niet alle alternatieven werden bestudeerd.

Dé vraag is echter of de definitieve politieke beslissing afhankelijk zal zijn van deze nieuwe bijkomende studies.

Vooraleer nog nieuwe dure studies ondernomen worden zou nu toch eerst eens nagegaan moeten worden of de politieke wil om dit kanaal te realiseren er nog is ... en of Vlaanderen de financiële beleidsruimte kan en wil vrijmaken om dit nog binnen de gestelde termijn te realiseren.
Want de economische context is het laatste anderhalf jaar fel gewijzigd. De economie (ook de havens) maar vooral de tewerkstelling kreeg flinke klappen. Dit project zet enorme investeringen tegenover een relatief beperkte jobcreatie. Kunnen andere investeringen geen grotere meerwaarde betekenen voor Vlaanderen en haar inwoners?
Bovendien bleek ook met het hele mobiliteitsproject voor Antwerpen dat men dit niet zomaar uit de Vlaamse begroting kan lichten en dan rijzen er verdere obstakels om dit project begrotingsmatig te kunnen inplannen.
Enige reflectie is volgens N-VA Meetjesland dus wel aan de orde.

Enkele citaten uit het rapport:

Onderzoek mogelijke verzilting
“SHIP (de AX, de zeesluis in Terneuzen en het onder getij brengen van de achterhaven van Zeebrugge) wordt beperkt meegenomen, er wordt evenwel geen onderscheid gemaakt in de twee alternatieven (snelle zeesluis of open getijzone). Voor de nieuwe toegangssluis voor het SHIP zelf gaat men ervan uit dat de nodige zoutwerende maatregelen worden genomen. Tevens veronderstelt men dat de achterhaven (westelijk deel) hierdoor verder zal verzilten en mogelijks ook het Boudewijnkanaal. Hierdoor worden geen cumulatieve effecten van verzilting bij uitvoering van beide projecten (SHIP en Seine Schelde West) in beeld gebracht
in het MER.”

Waterkwaliteit volgens decreet integraal waterbeleid
“Uit het MER kan bijgevolg niet afdoende afgeleid worden of Seine Schelde West een verbetering, status-quo of verslechtering inhoudt van de algemene waterkwaliteit in functie van een gewenste goede ecologische toestand volgens het decreet integraal waterbeleid. De noodzakelijke waterbehoefte van 13 m3/s volgens de verdragen met Nederland voor het kanaal Gent-Terneuzen werden opgenomen in de berekening van de waterbalans, een toekomstige hogere waterbehoefte na de ingebruikname van de nieuwe zeesluis in Terneuzen en als gevolg van de klimaatswijziging (mogelijke afname beschikbare bovendebieten) wordt echter nog niet meegenomen.”

Onderzoek aansluitingsalternatieven
“Een volwaardige uitwerking en effectbespreking van de verschillende aansluitingsvarianten is essentieel i.f.v. een onderbouwde keuze inzake milieueffecten. Indien deze keuze niet eenduidig gemaakt kan worden is het essentieel dat deze varianten verder mee behandeld worden in het plan-MER.”

Effect klimaatwijziging
“In hoofdstuk 9.7 van het technisch deelrapport water geeft het MER aan dat de beschikbare zoetwatervoorraden nu soms al onder druk staan en dat deze situatie in de toekomst eerder zal verslechteren in plaats van verbeteren. Op de ontwerptekstbespreking werd tevens gevraagd om de effecten van klimaatswijziging (reductie beschikbare watervoorraden in droge perioden) in beeld te brengen door minstens één scenario (50% reductie) door te rekenen en te beoordelen. Dit werd niet ingevuld in het MER.”

Onderzoek alternatieven
“Conform het Decreet Natuurbehoud, Art. 36 ter § 5. kan een plan dat een betekenisvolle aantasting van de natuurlijke kenmerken van een speciale beschermingszone kan veroorzaken, slechts toegestaan of goedgekeurd worden:
a. nadat is gebleken dat er voor de natuurlijke kenmerken van de speciale
beschermingszone geen minder schadelijke alternatieve oplossingen zijn
en
b. omwille van dwingende redenen van groot openbaar belang met inbegrip van redenen van sociale of economische aard. Wanneer de betrokken speciale beschermingszone of een deelgebied ervan, een gebied met een prioritair type natuurlijke habitat of een prioritaire soort is, komen alleen argumenten die verband houden met de menselijke gezondheid, de openbare veiligheid of met voor het milieu wezenlijk gunstige effecten dan wel, na advies van de Europese Commissie, andere dwingende redenen van groot openbaar belang, in aanmerking.
(…)
Het onderzoek dat thans gevoerd is binnen het plan-MER en de daarin begrepen passende beoordeling, schiet hierbij duidelijk tekort.

Opzet plan
“In het kennisgevingsdossier werd de doelstelling van het plan-MER als volgt beschreven ‘het plan-MER moet ondermeer dienen als onderbouwing voor het GRUP dat nodig is om het plan te realiseren’. In de ontwerptekst werd de doelstelling van het plan-MER niet expliciet beschreven. Op de ontwerptekstbespreking werd door de initiatiefnemer aangegeven dat dit plan-MER niet gebruikt ging worden in functie van een gewestelijk RUP. Dit plan-MER gaat samen met de haalbaarheidsstudie gebruikt worden in functie van een principiële beslissing van de Vlaamse Regering. Dit wordt ook zo aangegeven in het definitieve plan-MER. Er is dus een evolutie geweest in de doelstelling van het plan-MER tijdens het MER-proces.”